Lęk przed rodziną wydaje się czymś absurdalnym, a jednak funkcjonuje coraz częściej w świadomości wielu z nas. Boją się dzieci swoich rodziców, wzajemnie siebie małżonkowie. Niestety ów lęk towarzyszy także rodzicom, którzy boją się własnych dzieci. Nie tak znowu rzadko można spotkać małżonków lękających się swoich teściów, ale i teściowie boją się zięcia czy synowej. W wielu przypadkach jest to lęk mający swoje źródło w uprzedzeniach, stereotypach czy nieporozumieniach. Za mało jest empatii, a za dużo uogólnień. Istnieje nawet fobia rodzinna zwana propriofobią. Jest to często lęk przed bliskością, otwarciem się, rozwiązaniem jakiegoś osobistego problemu. Warto z takimi stanami walczyć. Co można więc uczynić? Oto kilka praktycznych rad wypływających z trafnych analiz „wielkich tego świata”.

1. Fiodor Dostojewski napisał: podstawową siłą pedagogiczną jest dom rodzinny. Trzeba więc zadbać o dom rodzinny, o atmosferę. Trzeba odnaleźć w nim swoje miejsce. Nie można z niego ciągle uciekać, bowiem powroty stają się z dnia na dzień coraz trudniejsze.

2. Antoni Kępiński dowodził, iż cień starej rodziny oddziela partnerów od siebie. Młode rodziny powinny umieć się dystansować do pewnych kwestii wyniesionych z domów rodzinnych. Kompromis polega w tym przypadku na umożliwieniu drugiej osobie funkcjonowania według wyniesionych zasad z domu rodzinnego. Warto także mądrze kierować „układami” z własnymi rodzicami i teściami.

3. Karol Fourier był przekonany, że nie można oprzeć stosunków rodzinnych na prawdzie, skoro nie ma jej w miłości. Lęk przed drugim będzie się pojawiać tam, gdzie nie ma miejsca na prawdę. Stąd też ważne są dialogi oparte o szczerość. Wiele można naprawić wtedy, gdy w sposób roztropny staje się w prawdzie. Brak rozstrzygnięć i niechęć do rozwiązania narastającego problemu zawsze generuje lęk.

4. Jan Paweł II mówił do Polaków, że trzeba, aby rodzina stanęła zdecydowanie w obronie czystości swoich progów domowych, w obronie godności każdej osoby. Brońcie czystości obyczajów w waszych ogniskach domowych i społeczeństwie. Trzeba o swój dom zadbać, likwidować wszelkie przejawy agresji i niechęci. Warto zadbać o łagodność wzajemnych odniesień domowników, a także odwulgaryzować codzienne dialogi.

U wielu ludzi istnieją ukryte blokady w znajdowaniu miłości, tworzące coś, co Cherie Carter-Scott (autorka książki: „Jeśli miłość jest grą”) nazywa „zespołem zewnętrznego tak, wewnętrznego nie”. Istnieje nieraz przepaść między tym, co się mówi, że się chce, a tym, co się otrzymuje. Wtedy pojawia się wewnętrzny bunt, wewnętrzne „nie”. Wynika on z lęku przed zranieniem. Może mieć on kilka wymiarów:

• lęk przed miłością, która wymaga zaangażowania i ewentualnego podjęcia odważnych decyzji;

• lęk przed utratą miłości, bowiem dotychczasowe doświadczenia, to pasmo porażek;

• lęk przed zbyt wysokimi poprzeczkami, które w związku mogą być postawione;

• lęk przed kolejnym rozczarowaniem i zdradą.

Warto więc na podstawie przemyśleń cytowanej już Carter-Scott spróbować sformułować i wcielić kilka zasad likwidujących ów lęk przed zranieniem:

1. Koniecznie siebie należy zaakceptować, a wręcz pokochać. W innym przypadku będzie wiele przykrych i niezrozumiałych sytuacji.

2. Warto podejmować odważne decyzję dotyczące zaangażowania, choć roztropność w tym obszarze aktywności jest szczególnie ważna.

3. Trzeba uzbroić się w cierpliwość, bowiem budowanie trwałych związków jest procesem, który musi trwać.

4. Spotkanie z drugim ma być okazją do osobistego postępu. Związek może służyć jako nieformalny „warsztat życia”, gdzie poznaje się siebie.

5. Należy doskonalić warsztat komunikacyjny, bowiem poprzez kanały werbalne i niewerbalne można poczuć się bezpiecznie w obecności drugiego.

6. Warto docenić umiejętność negocjacji, które tak bardzo przydają się w chwilach kryzysowych.

7. W każdym związku trzeba walczyć z nudą i stagnacją. Potrzeba zatem więcej fantazji w spotkaniach.

8. Codzienna troska o związek jest obowiązkiem każdej osoby odpowiedzialnej.

9. Trzeba umieć zapomnieć o dotychczasowych porażkach i dać sobie szansę.

Carter-Scott napisała także: Miłość, kochanie, bycie kochanym i budowanie prawdziwych związków nigdy nie były przedmiotami nauczania w moim domu czy szkole. Poznałam je w szkole życia. Uczyłam się poprzez błędy i kolejne próby - eksperymentując i dojrzewając w bólu złamanego serca i zniszczonych marzeń. No to może warto spróbować odnaleźć na nowo miłość, przyjaźń; odnowić znajomość....?

W wielu z nas istnieje lęk przed tym co ma nastąpić. Stąd też istnieje stereotyp, że lepiej nie nastawiać się na „coś”. Powstaje wtedy mechanizm obronny w postaci narzekania i pozornego pesymizmu, który może przerodzić się w rzeczywistą pesymistyczną postawę. Dowodem na to może być poniższy katalog wypowiedzi typowych dla osób patrzących na świat przez „czarne okulary”.

Stwierdzenia pesymisty:

1. Nigdy nie jest tak źle, żeby nie mogło być gorzej.

20. Coraz mniej rzeczy ma sens.

Ks. Józef Tischner napisał przed laty, iż Kto nie ma Sprawy, dla której żyje, bardzo boi się umrzeć. Świadomość Sprawy porządkuje lęki. Warto więc powalczyć z przesądami i stereotypami po to, aby smakować życie.

Walcząc z lękiem wynikającym ze przesądów (by nie zapeszyć) warto w sobie generować bardzo konkretne postawy optymizmu. Oto katalog wypowiedzi optymisty, który ma być przeciwwagą dla zaprezentowanych poprzednio słów pesymisty. Pewnie nie wszystkie zdania można wypowiedzieć z racji własnej konstrukcji psychofizycznej, ale wartio się im przyjrzeć.

Stwierdzenia optymisty:

1. Jeśli jest źle to będzie lepiej.

20. Zawsze jest jakiś sens istnienia.

Warto zatem popracować nad sobą, aby przesądy i stereotypy nie paraliżowały naszych zamierzeń. Optymizm życiowy likwiduje różnego rodzaju lęki. Optymizm pozwala na nieustanne widzenie dobra we wszystkim, co nas otacza. Czasem tego dobra trzeba cierpliwie szukać, ale prawdziwy optymista zawsze w końcu je znajdzie. A ponadto trzeba pamiętać, że optymizm nie leczy tylko nas, leczy też innych ludzi, których tym optymizmem możemy zarazić.