Zasada wychowania przez liturgię

Przeświadczenie, iż powrót do liturgii jest drogą odnowy katechezy, jest obecne w twórczości wielu teoretyków katechezy (T. Panuś, 2001). Baczniejszą uwagę na wartości katechetyczne liturgii zwróciła dopiero kerygmatyczna odnowa katechezy. Dostrzeżono w niej źródło katechezy (M. Finke, 1964). Istotą bowiem powrotu liturgii do katechezy jest uczynienie obok Pisma Św., Mszału jako najważniejszej księgi nauczania katechetycznego. W dokumentach katechetycznych Kościoła można odnaleźć wiele postulatów współpracy katechezy i liturgii. Sobór Watykański II podkreślał z naciskiem, iż „Chrystus jest zawsze obecny w swoim Kościele, szczególnie w czynnościach liturgicznych. Jest obecny w ofierze Mszy Świętej (...), obecny jest mocą swoja w sakramentach (...), jest obecny wreszcie, gdy Kościół się modli i śpiewa psalmy” (KL 7). Kościół zatem poprzez sprawowanie liturgii przedłuża dzieło i naukę Jezusa Chrystusa. Liturgia jest również pierwszym i niezastąpionym źródłem, z którego wierni czerpią ducha prawdziwie chrześcijańskiego (KL 10). Stąd też Ojcowie Soborowi widzieli konieczność ukierunkowania katechezy, której zadaniem miało być wychowanie do aktywnego udziału w misji kultycznej Chrystusa, jak i umiejętność odczytywania znaków sakramentalnych (KL 19). Realizacja tych postulatów zawiera się w kilku fundamentalnych określeniach katechezy liturgicznej:

I. Katecheza współczesna jest z natury swej „... związana z całym sprawowaniem liturgii i sakramentów, gdyż właśnie w sakramentach, a zwłaszcza w Eucharystii, Jezus Chrystus działa najpełniej w celu przemiany człowieka” (CT 23).

II. Katecheza nie ożywiana życiem sakramentalnym może przybrać formę czystego intelektualizowania (CT 23).

III. Miejscem dokonywania się integracji katechezy i liturgii powinna być parafia oraz rodzina, w której odbywa się wychowanie w wierze (CT 67;68).

IV. Celem katechezy liturgicznej jest wprowadzenie w misterium zbawcze Chrystusa „... przechodząc od tego, co widzialne, do tego, co niewidzialne, od znaku do tego, co on oznacza, od sakramentów do misteriów” (KKK 1075).

V. Bogactwo treści liturgicznych domaga się systematycznego objaśniania znaków, gestów i symboli liturgicznych, które może zrealizować przede wszystkim katecheza liturgiczna.

Jak więc widać liturgia, jako źródło i cel katechezy „... stanowi przedłużenie, pogłębienie, uwewnętrznienie i powiązanie katechezy z Chrystusem i Kościołem” (T. Panuś, 2001).

Mówiąc o wychowaniu przez liturgię można wyróżnić kilka cech nauczania liturgicznego:

• nauczanie liturgiczne jest organiczne i jednolite nie prezentując wprawdzie systemu teologicznego, ale przybliżając katechezę pierwszych wieków (J. Colomb, 1968).

• Przeżywanie liturgii jest źródłem podejmowanego „tu i teraz” nawrócenia, które znajduje wyraz w różnych okolicznościach codziennego życia (H. Sobeczko, 1999).

• Nauczanie liturgiczne jest kompletne ponieważ wszystkie najważniejsze prawdy zawierają się w liturgii.

• Wychowanie przez liturgię ma charakter konkretu, bowiem istnieje ścisłe powiązanie prawd zawartych w liturgii z osobistym życiem wiary.

• Nauczanie liturgiczne posiada również głęboki rys egzystencjalny, bowiem jest skoncentrowane „... wokół tajemnicy Boga jednoczącego się z ludźmi w krzyżu” (J. Colomb, 1946).

• Wychowanie poprzez liturgię opiera się na dialogu, wyrażonym w gestach, słowach i czynnościach(J. Colomb, 1946).

• Nauczanie liturgiczne przeniknięte jest również pobudzaniem do zaangażowania człowieka i „... mobilizowania go do wewnętrznej aktywności na różnych etapach całego jego życia” (T. Panuś, 2001).

• Wychowanie przez liturgię ma także głęboki wymiar wspólnotowy.

• Nauczanie liturgiczne jest formą wspólnotowego kierownictwa duchowego wiernych (J. Colomb, 1968).