Badania psychologów dowodzą, że posiadanie rodzeństwa ma wiele zalet. Dzieci na co dzień trenują umiejętności potrzebne w życiu, które pozwalają odpowiedzieć na następujące pytania:

• jak żyć w grupie rówieśników?

• jak skutecznie komunikować się z innymi (dyskutować, kłócić się i godzić)?

• jak tolerować kogoś o innym usposobieniu i respektować jego potrzeby?

Niewątpliwie, bycie jedynakiem oznacza bardzo szczególne i odmienne doświadczenie dzieciństwa, które rzutuje później na całe dorosłe życie. Dzieciństwa w dużym stopniu samotnego i skazanego na nieustanne wręcz bycie wśród dorosłych i spełnianie ich oczekiwań. Choć sytuacja życiowa i wychowawcza jedynaka jest pod wieloma względami trudniejsza od dzieci mających rodzeństwo, to nie musi on być w przyszłości człowiekiem nieprzystosowanym do współżycia z innymi ludźmi.

W pełni zaplanowane i przemyślane wychowywanie jedynego dziecka skutkuje wyrobieniem w nim przedwczesnego poczucia odpowiedzialności. Istnieją pewne etapy tego procesu:

1. Otoczony przez dorosłych i stanowiący centrum uwagi jedynak szybko przyswaja większy zasób słów i wzorców zachowań, które obserwuje.

2. Rodzice mają przed sobą dziecko zachowujące się znacznie doroślej niż wynikałoby z jego wieku. Dzieje się tak zwłaszcza wtedy, gdy nie widzą, że z rówieśnikami bawi się przecież w dziecinny sposób.

3. Rodzice w coraz większym stopniu polegają na swoim dziecku jak na dorosłym i obarczają je coraz bardziej odpowiedzialnymi zadaniami (np. wciągają je w podejmowanie decyzji w sprawach domu i rodziny).

4. Im lepiej dziecko sobie z tym radzi, tym większe wymagania stawiają mu rodzice (J. Pitkeathley, E. David 2007).

Mówiąc o postawach rodziców wobec jedynaka, można wyróżnić najbardziej charakterystyczne:

• nadmierna koncentracja na dziecku,

• zbytnie ochranianie,

• przesadne oczekiwania i ambicje,

• traktowanie dziecka jak dorosłego.

Omawiając problemy wychowawcze jedynaka trzeba pamiętać, że rodzice muszą przeciwstawić się także mechanizmom obronnym, jakie pojawiają się u ich dziecka na różnych etapach rozwoju. Do najczęściej spotykanych można zaliczyć następujące postawy:

1. Uciekinier. Jedynak ukrywa więc swoje uczucia. Uczy się, jak sobie samemu radzić, wymyśla swój świat, rytuały, zabawy.

2. Rozczarowany gwiazdor. Pragnie czuć się kimś wyjątkowym, skoro w domu zawsze jest traktowany jako „naj”. Niestety, świat zewnętrzny (pozarodzinny) weryfikuje boleśnie jego przekonania. Pojawia się brak pewności siebie i rozczarowanie.

3. Bezradny samotnik. Jedynak woli się wycofać w sytuacjach konfliktowych; unika konfrontacji. Nie potrafi rywalizować. Jest także bardziej wyczulony na krytykę ze strony bliskich osób i nie potrafi sobie z nią poradzić.

4. Tęskniący opiekun. Potrafi być bardzo opiekuńczy, gotów do poświęceń. W pracy to on chętnie bierze na siebie dodatkowe obowiązki. W ten sposób pragnie udowodnić, że nie jest egoistą. Nieraz, niestety gubi się.

5. Smutny uczeń. Jedynak może mieć stosunkowo małą popularność w zespołach klasowych. Brakuje mu wtedy przeważnie radości, której doświadczają jego koledzy z rodzin wielodzietnych. Jest bardziej zamknięty w sobie, mało otwarty na środowisko społeczne i z tego powodu doświadcza samotności. Dochodzi do samoizolacji.

6. Unikający egoista. Jedynak potrafi także unikać sytuacji, w których trzeba coś pożyczyć, ofiarować lub poświęcić. Lubi w takich sytuacjach wiele mówić i pouczać.

7. Naiwny poszukiwacz. Jedynak próbuje odnajdywać różnego rodzaju sposoby, aby osłabić doznawaną samotność. W poszukiwaniu wrażeń, doznań czy przyjaciół może być bardzo naiwny.

Na koniec warto podkreślić, iż jedynak może być ofiarą nadopiekuńczych rodziców, ich lęków o jego zdrowie i życie, ich zaborczości, pragnienia, by był wizytówką rodziny, ich konfliktów, przeciągania na swoją stronę, nadmiernej kontroli, samotności, nudy (H. Filipczuk 1978). Ale wcale tak nie musi być, jeśli rodzice potrafią go mądrze kochać. To, czy dzieci będą dobrymi i szczęśliwymi ludźmi, zależy w głównej mierze od tego, jakich mają rodziców, a nie od rodzeństwa, czy jego braku.