Postawy rodzicielskie
Mówiąc o problemach wychowawczych, nie można zapominać o specyficznych postawach rodzicielskich, które mają niejednokrotnie decydujący wpływ na skuteczność procesu wychowania. Warto więc bliżej przyglądnąć się owym postawom, bowiem świadomość toksycznych zachowań rodziców, ale także i tych pozytywnych daje możliwość uniknięcia błędów wychowawczych. Najpierw jednak wypada przybliżyć sam termin.
Otóż, klasyczną definicję postaw rodzicielskich przedstawiła przed laty M. Ziemska. Są to występujące u rodziców tendencje do odczuwania dziecka, myślenia o nim i zachowania się - werbalnego lub niewerbalnego - w pewien określony sposób, wobec niego. Każda postawa zawiera w sobie trzy elementy: uczuciowy, myślowy oraz element działania (M. Ziemska, Rodzina i dziecko, Warszawa 1986). Można wyróżnić wiele typologii postaw rodzicielskich. Oto jedna z nich (za Makarovičem):
• typ monarchiczny (władza rodzicielska znajduje się w „rękach” rodzica, ale zarówno jest to władza życzliwa);
• typ demokratyczny (dziecko ma prawo do dużej niezależności, ale w sytuacji trudnej, może liczyć na pomoc rodziców);
• typ tyraniczny (rodzic ma dużą władzę, przez co dziecko nie może spełniać swoich pragnień; rodzic wykorzystuje dziecko jako narzędzie dzięki, któremu może osiągać własne cele),
• typ anarchiczny (rodzic nie przejmuje się sytuacją swojego dziecka, dlatego zezwala mu na dużą niezależność; dziecko nie może liczyć na pomoc w sytuacji trudnej).
Oczywiście można mówić o prawidłowych i wadliwych postawach rodzicielskich. Postawy prawidłowe przejawiają się w postaci: akceptacji dziecka (przyjmowaniu go takim jakie jest); współdziałania (polega na okazywaniu dziecku zainteresowania, pomoc i pracę z nim); zainteresowania jego problemami oraz nakreślania obowiązków domowych. Wśród negatywnych postaw należy wymienić: postawę nadmiernie chroniącą, unikającą, zbyt wymagającą czy odtrącającą. W literaturze pedagogicznej znajduje się wiele opisów tychże postaw. Warto jednak przybliżyć konkretne cechy rodzicielskie, które pozwalają kształtować oczekiwane postawy rodzicielskie. Trzeba bowiem pamiętać, iż rodzina „stanowi swoiste środowisko wychowawcze, w którym zachodzi proces zaspokajania potrzeb, kształtują się wzory postępowania oraz tworzą się zasadnicze elementy osobowości dziecka. (...) Rodzina oddziaływuje bowiem na różnorodne sfery jego życia: np. intelektualną, emocjonalną, motywacyjną, itp. Rodzice są pierwszymi istotami, które zaspokajają podstawowe potrzeby rozwojowe dziecka, dając w ten sposób dowód własnej miłości, wywołują w nim podobne uczucia” (Z. Piłat,1998). Zapraszam więc do „szkoły dobrych rodziców”.
