Zasada moralizmu w katechezie

Ojcowie soborowi mówiąc o zadaniach Kościoła katolickiego w świecie współczesnym próbowali nakreślić płaszczyzny, na których dokonuje się wychowanie człowieka. Pierwszą z nich jest godność osoby ludzkiej i pełny rozwój osobowości. Kościół staje na straży poszanowania człowieka a w myśl personalizmu chrześcijańskiego nasuwają się konkretne implikacje wychowawcze (J. Tarnowski, 1982). Zawarte są one w czterech ideach: idea humanizmu (KDK 14), która domaga się ona szacunku dla ciała, stworzonego przez Boga i przeznaczonego do zbawienia. Szczególny nacisk położony jest na opanowanie tego ciała. Jednocześnie idea humanizmu przeniknięta jest szacunkiem dla duszy duchowej i nieśmiertelnej. Druga to: idea personalizmu (KDK 15), która kładzie nacisk na rozwój całej osoby ludzkiej, a także na doskonalenie intelektu przez mądrość zmierzającą do poszukiwania i umiłowania tego, co dobre i prawdziwe. Trzecią ideą jest chrystocentryzm, zakładający kształtowanie cnót wiary, nadziei i miłości, które pochodzą od Chrystusa i do Niego prowadzą (J. Tarnowski, 1982). Czwartą ideą jest idea moralizmu (KDK 16;17). Podstawą tej idei stanowi postulat posłuszeństwa sumieniu jako podstawy działania moralnego oraz wolność od namiętności pozwalająca wybrać dobro jako podstawę działania moralnego. Można zatem powiedzieć, iż głównym zadaniem wychowania moralnego na katechezie jest kształtowanie sumienia.

Katechizm Kościoła Katolickiego określa sumienie moralne jako „... sąd rozumu, przez które osoba ludzka rozpoznaje jakość moralną konkretnego czynu, który zamierza wykonać, którego właśnie dokonuje lub którego dokonała” (KKK 1778). Sobór Watykański II, do którego nawiązuje Katechizm mocno podkreśla, że „... sumienie jest najtajniejszym ośrodkiem i sanktuarium człowieka, gdzie przebywa on sam z Bogiem, którego głos w jego wnętrzu rozbrzmiewa” (KDK 16). Wychowawca zatem kształtując sumienie porusza się po niezwykle delikatnym terenie, dotykając najbardziej intymnych sfer człowieka. Podstawą takiego kształtowania sumienia jest wychowanie społeczno – moralne. Jest ono rozumiane jako „... działania sprzyjające rozwojowi skłonności i umiejętności postępowania wychowanków według określonych reguł, norm moralnych, które z kolei stworzą podstawę do wykształcenia gotowości i możliwości współdziałania i współodczuwania w różnorodnych układach stosunków międzyludzkich” (Z. Marek, 1996). Wychowanie tak pojęte stanowi proces długotrwały, w którym na tle przystosowania wychowanka do norm współżycia społecznego, następuje powolne kształtowanie się pojęć dobra i zła, a także kształtowanie cnót oraz ochrona lub uwalnianie od strachu, egoizmu i pychy czy fałszywego poczucia winy (KKK 1784).

Niewątpliwie wychowanie społeczno - moralne jest zadaniem całego życia. Odgrywa ono rolę „... jakby duszy ożywiającej, organizującej i podporządkowującej wszelki rozwój czy to organizmu, psychiki, osoby społecznej, twórcy kulturalnego i istoty duchowej w jednolitą całość ideału nowego człowieka” (S. Kunowski, 1984). Dobrze uformowane sumienie zapewnia człowiekowi wolność i prowadzi do pokoju serca (KKK 1784). Niezastąpiona w tym względzie jest katecheza, która będąc formą ewangelizacji „jest również przepowiadaniem i propozycją określonej moralności” (DOK 85). Świadectwo moralne, do którego przygotowuje katecheza ma za zadanie pokazać konsekwencje społeczne wymagań ewangelicznych (CT 29).

Pasjonującym zadaniem dla szkolnej katechezy jest – jak mówi papież Jan Paweł II – „umożliwić w sposób jak najbardziej owocny, by Objawienie Boże rozświetlało doświadczenia przeżywane przez młodzież w ciągu rozmaitych etapów jej rozwoju”. (1985) Aby to zadanie mogłoby być zrealizowane należy pamiętać o zasadach nauczania i wychowania katechetycznego. Poprawne i systematyczne stosowanie ich powoduje, iż katecheza stanie się miejscem wychowania w wierze i gruntownej formacji religijnej oraz źródłem odpowiedzi na nurtujące pytania egzystencjalne.